සළායතනවිභංග සූත්‍රය

සූත්‍රාන්තපිටකයෙහි 

මජ්ඣිම නිකායේ 

මැඳුම් සඟියෙහි 

උපරිපණ්ණාසකයෙහි 

සතරවැනි විභඞ්ග (විභංග) වර්ගය

3.4.7

සළායතනවිභංග සූත්‍රය

 

 

මා විසින් මෙසේ අසනලද: එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි වූ අනේපිඬු මහසිටුහුගේ දෙව්රම් වෙහෙර වැඩවාස කරනසේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’ යි භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘වහන්සැ’ යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හු. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තෙල සූත්‍රය වදාළසේක:

‘මහණෙනි, තොපට ෂඩායතනවිභාගය දෙසමි. ඒ අසව, මනාකොට මෙනෙහි කරව, කියමි’ යි වදාළෝ.

‘වහන්ස, එසේ යැ’ යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිවදන් ඇස්වූහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තෙල වදාළසේක.

සවැදෑරුම් ආධ්‍යාත්මික ආයතනයෝ දතයුත්තාහ. සවැදෑරුම් බාහිර ආයතනයෝ දතයුත්තාහ. සවැදෑරුම් විඥානකායයෝ දතයුත්තාහ. සවැදෑරුම් ස්පර්ශකායයෝ දතයුත්තාහ. අටළොස් මනෝපවිචාරයෝ දතයුත්තාහ. සතිස් සත්ත්වපදයෝ දතයුත්තාහ. එහි ‘මෙය නිසා මෙය දුරු කරව’ යනු දතයුත්තේ යැ. ආර්යය තෙමේ යම් සීවටනක් සෙවුනේ වේ ද, ආර්යය තෙමේ යම් සීවටනක් සෙවුනේ ශාස්තෘ වී ගණානුශාසනාවට නිසි වේ ද, ඒ තුන් සීවටන්හු දතයුත්තාහ. හේ ‘අාචාර ශික්ෂණ කරන යෝග්ගාචාරීන් අතුරින් අනුත්තර වූ “පුරුෂදම්‍යසාරථි” යයි කියනු ලැබේ, යනු දතයුත්තේ යැ. ෂඩායතනවිභාගයාගේ මේ උද්දේස යි.

‘සවැදෑරුම් අධ්‍යාත්මික ආයතනයෝ දතයුත්තාහ’ යි මෙසේ තෙල බසෙක් කියන ලද ද, තෙල කුමක් සඳහා කියන ලද යැ යත්: චක්ෂුරායතන යැ, ශ්‍රොත්‍රායතන යැ, ඝ්‍රාණායතන යැ, ජිහ්වායතන යැ, කායායතන යැ, මනායතන යි. ‘සවැදෑරුම් අධ්‍යාත්මික ආයතනයෝ දතයුත්තාහ’ යි මෙසෙයින් යම් බසෙක් කියන ලද ද, තෙල මෙය සඳහා කියන ලදී.

‘සවැදෑරුම් බාහිර ආයතනයෝ දතයුත්තාහ’ යි මෙසෙයින් තෙල බසක් කියන ලද ද, තෙල කුමක් පිණිස කියනලද යැ යත්: රූපායතන යැ, ශබ්දායතන යැ, ගන්ධායතන යැ, රසායතන යැ, ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යායතන යැ, ධර්මායතන යි. ‘සවැදෑරුම් බාහිර ආයතනයෝ දතයුත්තාහ’ යි මෙසේ යම් බසෙක් කියන ලද ද, තෙල මෙය සඳහා කියන ලදී.

‘සවැදෑරුම් විඥානකායයෝ දතයුත්තාහ’ යි මෙසෙයින් තෙල බසක් කියනලද ද, තෙල කුමක් සඳහා කියනලද යැ යත්: චක්ෂුර්විඥාන යැ, ශ්‍රොත්‍රවිඥාන යැ, ඝ්‍රාණවිඥාන යැ, ජිව්හාවිඥාන යැ, කායවිඥාන යැ, මනොවිඥාන යි. ‘සවැදෑරුම් විඥානකායයෝ දතයුත්තාහ’ යි මෙසෙයින් යම් බසෙක් කියනලද ද, තෙල මෙය සඳහා කියන ලදී.

‘සවැදෑරුම් ස්පර්ශකයයෝ දතයුත්තාහ’ යි මෙසෙයින් තෙල බසෙක් කියනලද ද, තෙල කුමක් සඳහා කියනලද යැ යත්: චක්ෂුස්සංස්පර්ශ යැ, ශ්‍රොත්‍රසංස්පර්ශ යැ, ඝ්‍රාණරසංස්පර්ශ යැ, ජිව්හාසංස්පර්ශ යැ, කායසංස්පර්ශ යැ, මනඃසංස්පර්ශ යි. ‘සවැදෑරුම් ස්පර්ශකයයෝ දතයුත්තාහ’ යි මෙසෙයින් යම් බසෙක් කියන ලද ද, තෙල මෙය සඳහා කියන ලදී.

‘අටළොස් මනෝපවිචාරයෝ දතයුත්තාහ’ යි මෙසෙයින් තෙල බසෙක් කියන ලද ද, තෙල කුමක් සඳහා කියනලද යැ යත්: ඇසින් සෞමනස්‍යයට ප්‍රත්‍ය වූ රූප දැක රූපොපවිචාර කෙරෙයි. දෞර්මනස්‍යයට ප්‍රත්‍යය වූ රූප දැක රූපොපවිචාර කෙරෙයි. උපේක්ෂාවට ප්‍රත්‍යය වූ රූප දැක රූපොපවිචාර කෙරෙයි. ශ්‍රොත්‍රයෙන් ශබ්ද අසා … ඝ්‍රාණයෙන් ගන්ධාඝ්‍රාණ කොට … ජිහ්වායෙන් රස ආස්වාදය කොට … කයින් ස්ප්‍රෂ්ටව්‍ය ස්පර්ශ කොට … සිතින් සෞමනස්‍යයට ප්‍රත්‍යය වූ ධර්ම දැන ධර්මොපවිචාර කෙරෙයි. දෞර්මනස්‍යයට ප්‍රත්‍යය වූ ධර්ම දැන ධර්මොපවිචාර කෙරෙයි. උපෙක්ෂාවට ප්‍රත්‍යය වූ ධර්ම දැන ධර්මොපවිචාර කෙරේ. මෙසේ මොහු ෂට් සෞමනස්‍යොපචාරයෝ යැ ෂඩ් දෞර්මනස්‍යොපචාරයෝ යැ, ෂඩ් උපේක්ෂොපචාරයෝ යි. ‘අටළොස් මනෝපවිචාරයෝ දතයුත්තාහ’ යි මෙසෙයින් යම් බසෙක් කියනලද ද, තෙල පිණිස කියන ලදී.

‘සතිස් සත්ත්වපදයෝ දතයුත්තාහ’ යි මෙසෙයින් තෙල බසෙක් කියන ලද ද, තෙල බස කුමක් පිණිස කියන ලද යැ යත්: ගෙහනිඃශ්‍රිත සෞමනස්‍යයෝ සදෙනෙක, නිෂ්කාමතා නිඃශ්‍රීත සෞමනස්‍යයෝ සදෙනෙක, ගෙහනිඃශ්‍රිත දෞර්මනස්‍යයෝ සදෙනෙක, නිෂ්කාමතා නිඃශ්‍රිත දෞර්මනස්‍යයෝ සදෙනෙක, ගෙහනිඃශ්‍රිත උපෙක්ෂාවෝ සදෙනෙක, නිෂ්කාමතා නිඃශ්‍රිත උපෙක්ෂාවෝ සදෙනෙක.

එහි ගෙහනිඃශ්‍රීත සෞමනස්‍යයෝ සදෙන කවරහ යත්: ඉෂ්ට වූ කාන්ත වූ මනාප වූ මනෝරම වූ ලෝකාමිෂ ප්‍රතිසංයුක්ත වූ චක්ෂුර්විඥෙය රූපප්‍රතිලාභය ප්‍රතිලාභවශයෙන් දක්නහුට හෝ ප්‍රතිලබ්ධ බැවින් අතීත වූ නිරුද්ධ වූ ප්‍රකෘති විජහනයෙන් විපරිණාම වූ පෙර ලැබූ විරූ රූපයක් හෝ දක්නහුට සෞමනස්‍යය උපදනේ ය, මෙබඳු යම් සෞමනස්‍යයෙක් ඇද්ද මේ ගෘහශ්‍රිත සෞමනස්‍ය යයි කියනු ලැබේ. ශ්‍රොත්‍ර විඥෙය ශබ්දප්‍රතිලාභය … ඝ්‍රාණවිඥෙය ගන්ධප්‍රතිලාභ … ජිව්හාවිඥෙය රසප්‍රතිලාභ … කායවිඥෙය ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යප්‍රතිලාභය … ඉෂ්ට වූ කාන්ත වූ මනාප වූ මනොරම වූ තෘෂ්ණා ප්‍රතිසංයුක්ත වූ මනොවිඥෙය ධර්මප්‍රතිලාභ වශයෙන් දක්නහුට හෝ අතීත වූ නිරුද්ධ වූ විපරිණත වූ පෙර ලදවිරූ හෝ ධර්මයක් සිහි කරන්නහුට සෞමනස්‍යය උපදනේ ය. මෙබඳු යම් සෞමනස්‍යයෙක් ඇද්ද මේ ගෘහශ්‍රිත සෞමනස්‍ය යැයි කියනු ලැබේ. මොහු සවැදෑරුම් ගෘහශ්‍රිත සෞමනස්‍යයෝ යි.

එහි විදර්ශනා නිඃශ්‍රිත සෞමනස්‍යයෝ සදෙන කවරහ යත්: රූපයන්ගේ මැ විපරිණාම විරාග නිරොධලක්ෂණ වූ අනිත්‍යාකාරය දැන පෙර වූ මැ රූපයෝ ඇද්ද ‘දැනුදු එහැම රූපයෝ අනිත්‍යයහ, දුඃඛයහ, විපරිණාමධර්මයහ’ යි මෙසේ තෙල යථාභුතය විදර්ශනා ප්‍රඥායෙන් දක්නහුට සෞමනස්‍යය උපදනේ යැ. මෙබඳු වූ යම් සෞමනස්‍යයෙක් වේ ද මෙය ‘විදර්ශනාශ්‍රිත සෞමනස්‍ය’ යයි කියනු ලැබේ. ශබ්දයන්ගේ මැ … ගන්ධයන්ගේ මැ … ස්පර්ෂ්ටව්‍යයන්ගේ මැ … ධර්මයන්ගේ මැ විපරිණාම විරාග නිරොධ ලක්ෂණ වූ අනිත්‍යාකාරය දැන පෙර ද වූ මැ ධර්මයෝ ඇද්ද, දැනුදු රූපයෝ ඇද්ද, ‘එහැම ධර්මයෝ අනිත්‍යයහ, දුඃඛයහ, විපරිණාමධර්මයහ’ යි මෙසේ තෙල යථාභුතය සම්‍යක්ප්‍රඥායෙන් දක්නහුට සෞමනස්‍යය උපදනේ යැ. මෙබඳු වූ යම් සෞමනස්‍යයෙක් වේ ද මේ විදර්ශනාශ්‍රිත ‘සෞමනස්‍ය’ යැයි කියනු ලැබේ. මොහු සදෙන ‘විදර්ශනාශ්‍රිත සෞමනස්‍යයෝ’ වෙති.

එහි ගෘහශ්‍රිත දෞර්මනස්‍යයෝ සදෙන කවරහ යත්: ඉෂ්ට වූ කාන්ත වූ මනාප වූ මනොරම වූ තෘෂ්ණාප්‍රතිසංයුක්ත වූ චක්ෂුර්විඥෙය රූපයන්ගේ අප්‍රතිලාභ අප්‍රතිලාභ වශයෙන් දක්නහුට හෝ පෙර අතීත වූ නිරුද්ධ වූ විපරිණත වූ නොලදවිරූ රූපයක් සිහි කරන්නහුට හෝ දෞර්මනස්‍ය උපදනේ යැ. මෙබඳු වූ යම් දෞර්මනස්‍යයෙක් වේ ද මෙය ‘ගෘහශ්‍රිත දෞර්මනස්‍ය’ යයි කියනු ලැබේ. ශ්‍රොත්‍රවිඥෙය ශබ්දයන්ගේ … ඝ්‍රාණවිඥෙය ගන්ධයන්ගේ ජිව්හාවිඥෙය රසයන්ගේ … කායවිඥෙය ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යයන්ගේ … ඉෂ්ට වූ කාන්ත වූ මනාප වූ තෘෂ්ණාසංශ්‍රිත වූ මනොවිඥෙය ධර්මයන්ගේ අප්‍රතිලාභ හෝ අප්‍රතිලාභ වශයෙන් දක්නහුට අතීත වූ නිරුද්ධ වූ විපරිණත වූ පෙර නොලදවිරූ ධර්මයක් හෝ දක්නහුට දොම්නස් උපදනේ යැ. මෙබඳු යම් දොම්නසෙක් වේ ද මෙය ‘ගෘහශ්‍රිත වූ දොම්නසැ’ යි කියනු ලැබේ. මොහු සදෙන ගෘහශ්‍රිත වූ දොම්නස්හු වෙති.

එහි විදර්ශනාශ්‍රිත දෞර්මනස්‍යයෝ සදෙන කවරහ යත්: රූපයන්ගේ මැ විපරිණාම විරාග නිරෝධලක්ෂණ වූ අනිත්‍යාකාරය දැන පෙර තුබූ රූපයෝ ඇද්ද, දැනුදු වූ රූපයෝ ඇද්ද, එහැම රූපයෝ ‘අනිත්‍යයහ, දුඃඛයහ, විපරිණාමධර්මයහ’ යි මෙසේ තෙල යථාභුතය සම්‍යක්ප්‍රඥායෙන් දැක අනුත්තර විමොක්ෂයෙහි ස්පෘහා එළවයි. අර්යයෝ දැන් යම් ආයතනයකට පැමිණ විහරණ කෙරෙත් ද, මම කවර දිනෙක නම් ඒ ආයතනයට පැමිණ වාස කෙරෙම් ද කියා යි. මෙසේ අනුත්තර විමොක්ෂයෙහි ස්පෘහා එළවන්නහුට ස්පෘහා හේතුයෙන් දොම්නස් උපදනේ යැ. මෙබඳු යම් දොම්නසෙක් වේ ද, මෙය විදර්ශනාශ්‍රිත වූ දොම්නස යයි කියනු ලැබේ. ශබ්දයන්ගේ මැ… ගන්ධයන්ගේ මැ… රසයන්ගේ මැ… ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යයන්ගේ මැ… ධර්මයන්ගේ මැ විපරිණාම විරාග නිරෝධලක්ෂණ වූ අනිත්‍යාකාරය දැන පෙරත් දැනුත් ධර්ම කෙනෙක් ඇද්ද එහැම ධර්මයෝ ‘අනිත්‍යයහ දුඃඛයහ ප්‍රකෘති විජහනස්වභාව ඇතියහ’ය යි මෙසේ තෙල ඇති සැටිය විදර්ශනාප්‍රඥායෙන් දැක අනුත්තර විමොක්ෂයෙහි කැමැත්ත එළවයි. ආර්යයෝ දැන් මේ ආයතනයකට එළඹ විහාර කෙරෙත් ද මම කවර දිනෙක නම් ඒ ආයතන උපයාගෙන වාස කෙරෙම්දෝ’ කියා යි. මෙසේ අනුත්තර විමොක්ෂයෙහි ස්පෘහා උපයන්නහුට ස්පෘහාහේතුයෙන් දොම්නස උපදනේ යැ. මෙබඳු යම් දොම්නසෙක් වේ ද මේ ‘විදර්ශනාශ්‍රිත වූ දොම්නස’ යයි කියනු ලැබේ. මොහු සදෙන විදර්ශනාශ්‍රිත වූ දොම්නස්හු වෙති.

එහි ගෘහශ්‍රිත (කාමගුණනිඃශ්‍රිත) උපේක්ෂාවෝ සදෙන කවරහ යත්: ඇසින් රූපයක් දැන් බාල වූ මුඪ වූ බොහෝ කෙලෙස් දනවන ක්ලේශාවධි නො දිනූ ආයතිවිපාක නො දිනූ ආදීනව නො දක්නා අශ්‍රැතවත් පෘතග්ජනහට උපේක්ෂා උපදී. මෙබඳු යම් උපේක්ෂාවක් ඇද්ද, ඒ උපේක්ෂාව රූපය නො ඉක්ම පවතී. එහෙයින් ඒ උපේක්ෂාව ‘ගෘහශ්‍රිත’ යයි කියනු ලැබේ. කනින් හඬක් අසා… නැහැයෙන් ගඳක් ආඝ්‍රාණය කොට… දිවින් රසක් විඳ… කයින් පැහැසියක් පැහැස… සිතින් දහමක් දැන බාල වූ මුඪ වූ බොහෝ කෙලෙස් දනවන කෙලෙස්හිම් නො දිනූ ආයතිවිපාක නො දිනූ ආදීනව නො දක්නා ඇසූපිරූතැන් නැති පුහුදුන් පුඟුල්හට උපේක්ෂා උපදී. මෙබඳු යම් උපේක්ෂාවක් ඇද්ද, ඒ උපේක්ෂාව දහම් නො ඉක්ම පවතී. එයින් ඒ උපේක්ෂා ‘ගෘහශ්‍රිත’ යයි කියනු ලැබේ. මොහු සදෙන ගෘහශ්‍රිත උපෙක්ෂාවෝ වෙති.

එහි විදර්ශනාශ්‍රිත උපෙක්ෂාවෝ සදෙන කවරහ යත්: රූපයන්ගේ මැ විපරිණාම විරාග ලක්ෂණ වූ අනිත්‍යාකාරය දැන ‘පෙරත් රූප කෙනෙක් වුහු ද, දැනුත් රූප කෙනෙක් ඇද්ද, එහැම රූපයෝ අනිත්‍යයහ දුඃඛයහ විපරිණාමස්වභාව ඇතියහ’ යි මෙසේ තෙල ඇතිසැටිය සම්‍යක්ප්‍රඥායෙන් දක්නාහට උපේක්ෂා උපදී. මෙබඳු යම් උපේක්ෂාවක් ඇද්ද, හෝ රූපය ඉක්ම පවතී. එයින් ඒ උපේක්ෂාව ‘විදර්ශනාශ්‍රිත’ යයි කියනු ලැබේ. ශබ්දයන්ගේ මැ… ගන්ධයන්ගේ මැ… රසයන්ගේ මැ… ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යයන්ගේ මැ… ධර්මයන්ගේ මැ විපරිණාම විරාග නිරෝධ ලක්ෂණ වූ අනිත්‍යාකාරය දැන් පෙරත් ධර්ම කෙනෙක් වුහු ද, දැනුත් ධර්ම කෙනෙක් ඇද්ද, එහැම ධර්මයෝ ‘අනිත්‍යයහ, දුඃඛයහ, විපරිණාමස්වභාව ඇතියහ’ යි මෙසේ තෙල යථාභූතය සම්‍යක්ප්‍රඥායෙන් දක්නාහට උපේක්ෂා උපදී. මෙබඳු යම් උපේක්ෂාවක් ඇද්ද, හෝ ධර්මාලම්බනය ඉක්ම පවතී. එයින් ඒ උපේක්ෂාව ‘විදර්ශනාශ්‍රිත’ යයි කියනු ලැබේ. මොහු සදෙන විදර්ශනාශ්‍රිත උපෙක්ෂාවෝ’ යි. සතිස් සත්ත්වපදයෝ දතයුත්තාහ’ යි මෙසේ යමක් කියන ලද ද, තෙල මේ සඳහා කියනලදී.

එහි ‘මෙය නිසා මෙය දුරු කරව’ යි යළි මෙසේ තෙල කියන ලදි. තෙල කුමක් සඳහා කියන ලද යැ යත්: මහණෙනි, එහි යම් විදර්ශනාශ්‍රිත සොම්නස්හු සදෙනෙක් ඇද්ද, උන් නිසා උන් ඇසුරුකොට යම් ගෘහශ්‍රිත සොම්නස්හු සදෙනෙක් ඇද්ද, උන් හැරපියව. උන් ඉක්මව. මෙසේ තුලුන්ගේ ප්‍රහාණ වෙයි, මෙසේ තුලුන්ගේ සමතික්‍රමණ වේ. මහණෙනි, එහි යම් විදර්ශනාශ්‍රිත දොම්නස්හු සදෙනෙක් ඇද්ද, උන් නිසා යම් ගෘහශ්‍රිත දොම්නස්හු සදෙනෙක් ඇද්ද, උන් හැරපියව, උන් ඉක්මව, මෙසේ තුලුන්ගේ ප්‍රහාණ වෙයි, මෙසේ තුලුන්ගේ සමතික්‍රමණ වේ. මහණෙනි, එහි යම් විදර්ශනාශ්‍රිත උපෙක්ෂාවෝ සදෙනෙක් ඇද්ද, උන් නිසා යම් ගෘහශ්‍රිත උපෙක්ෂාවෝ සදෙනෙක් ඇද්ද, උන් හැරපියව, උන් ඉක්මව, මෙසේ තුලුන්ගේ ප්‍රහාණ වෙයි. මෙසේ තුලුන්ගේ සමතික්‍රමණ වේ. මහණෙනි, එහි යම් විදර්ශනාශ්‍රිත සොම්නස්හු සදෙනෙක් ඇද්ද, උන් නිසා යම් විදර්ශනාශ්‍රිත දොම්නස්හු සදෙනෙක් ඇද්ද, උන් හැරපියව, උන් ඉක්මව. මෙසේ තුලුන්ගේ ප්‍රහාණ වෙයි. මෙසේ තුලුන්ගේ සමතික්‍රමණ වේ. මහණෙනි, එහි යම් විදර්ශනාශ්‍රිත උපෙක්ෂාවෝ සදෙනෙක් ඇද්ද, උන් නිසා උන් ලබා යම් විදර්ශනාශ්‍රිත සොම්නස්හු සදෙනෙක් ඇද්ද, උන් හැරපියව, උන් ඉක්මව. මෙසේ තුලුන්ගේ ප්‍රහාණ වෙයි. මෙසේ තුලුන්ගේ සමතික්‍රමණ වේ.

මහණෙනි, නානාලම්බන නිඃශ්‍රිත වූ නානාත්ව (නානාප්‍රකාර) උපේක්ෂාවක් අත. එකාලම්බන නිඃශ්‍රිත වූ එකත්ව උපේක්ෂාවක් ඇත. මහණෙනි, නානාලම්බන නිඃශ්‍රිත නානාත්වඋපේක්ෂා කවර යත්: මහණෙනි, රූපාලම්බනයන්හි උපේක්ෂා ඇත. ශබ්ද ලම්බනයන්හි උපේක්ෂා ඇත. ගන්ධාලම්බනයන්හි උපේක්ෂා ඇත. රසාලම්බනයන්හි උපේක්ෂා ඇත. ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යාලම්බනයන්හි උපේක්ෂා ඇත. මහණෙනි, මේ නානාලම්බන නිඃශ්‍රිත නානාත්වඋපේක්ෂා යි.

මහණෙනි, එකාලම්බනනිඃශ්‍රිත එකත්වඋපේක්ෂා කවර යත්: මහණෙනි, ආකාසානඤ්චායතන නිඃශ්‍රිත වූ උපේක්ෂා ඇත. විඤ්ඤාණඤ්චායතන නිඃශ්‍රිත වූ උපේක්ෂා ඇත. ආකිඤ්ඤායතන නිඃශ්‍රිත වූ උපේක්ෂා ඇත. නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන නිඃශ්‍රිත වූ උපේක්ෂා ඇත. මහණෙනි, මේ එකාලම්බනනිඃශ්‍රිත වූ එකත්ව උපේක්ෂා යි. මහණෙනි, එහි එකාලම්බනනිඃශ්‍රිත එකත්ව වූ යම් උපේක්ෂාවක් ඇද්ද, එය නිසා එයට පැමිණ නානාලම්බනනිඃශ්‍රිත නානාත්ව වූ යම් උපේක්ෂාවක් ඇද්ද, එය දුරලව, එය ඉක්මව. මෙසේ තෙල උපේක්ෂාවගේ ප්‍රහාණ වෙයි. මෙසේ තෙල උපේක්ෂාවගේ සමතික්‍රමණ වේ. මහණෙනි, (තම්මයතා නම් වූ තෘෂ්ණාව මැඩලන ව්‍යුත්ථානගාමිනීවිදර්ශනා සංඛ්‍යාත) අතම්මයතාව නිසා අතම්මයතාවට පැමිණ එකාලම්බනනිඃශ්‍රිත එකත්ව වූ යම් උපේක්ෂාවක් ඇද්ද, එය දුරු කරව, එය ඉක්මව. මෙසේ තෙල උපේක්ෂාවගේ ප්‍රහාණ වෙයි. මෙසේ තෙල උපේක්ෂාවගේ සමතික්‍රමණ වේ. එහි ‘මෙය නිසා මෙය දුරු කරව’ යි මෙසේ යමක් කියනලද ද, තෙල මෙය සඳහා කියන ලදී.

‘යම් සීවටනයක් ආර්යය වූ සම්‍යක්සම්බුද්ධයන් වහන්සේ සෙවුනාහු වෙත් ද, යම් සීවටනයක් ආර්යය වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධයන් වහන්සේ සෙවුනාහු අනුශාසක වැ ගණානුශාසනයට නිසි වෙත් ද, එබඳු සීවටන්හු තුන් දෙනෙකි’ යි මෙසෙයින් තෙල බසෙක් කියන ලද ද, තෙල බස කුමක් පිණිස කියන ලද යැ යත්: මහණෙනි, මෙලොවැ ශාස්තෘන් වහන්සේ අනුකම්පා ඇති වැ හිතෛෂී වැ අනුකම්පා නිසා සව්වනට දහම් දෙසති: ‘මේ තොපට හිත පිණිස යැ, මේ තොපට සුව පිණිස යැ, කියා යි’. ඔබගේ බස සව්වෝ අදහා අසනු නො කැමැති වෙති. කන් නතු නො කෙරෙති. දැනගන්නට සිත් නො එළවති. ශාස්තෘන්ගේ අනුසසුන් ඉක්මවා වැටෙත්. මහණෙනි, එහිලා තථාගතයන් වහන්සේ සතුටු වූවාහු නො වෙති. සතුටු සිතැති බව නො දන්වති. ස්මෘතිමත් වැ සම්ප්‍රඥාන ඇති වැ (ප්‍රතිඝ අවස්‍රවයෙන්) අනවස්‍රැත වැ වාස කෙරෙත්. මහණෙනි, ආර්යය වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධයන් වහන්සේ යම් සීවටනයක් සෙවුනාහු වෙත් ද, ආර්යය වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධයන් වහන්සේ යම් සීවටනයක් සෙවුනාහු අනුශාසක වැ ගණානුශාසනයට නිසි වැ වාස කෙරෙත් ද, මේ ඒ පළමු වැනි සීවටන යි.

තවද මහණෙනි, ශාස්තෘන් වහන්සේ අනුකම්පා ඇති වැ හිතෛෂී වැ අනුකම්පා සඳහා ශ්‍රාවකයනට දහම් දෙසති: මේ තොපට හිත පිණිස යැ. මේ තොපට සුව පිණිස යැ’ යි. ඔබගේ අනුශාසනාව කිසි ශ්‍රාවක කෙනෙක් නො අසනු කැමැති වෙති, කන් නතු නො කෙරෙති. දැනගන්නට සිත් නො එළවති. ශාස්තෘන්ගේ අනුශාසනාව ඉක්මවා වැටෙත්. කිසි ශ්‍රාවක කෙනෙක් අසනු කැමැති වෙති. කන් නතු කෙරෙති. දැනගන්නට සිත් එළවති. ශාස්තෘශාසනය ඉක්මවා නො වැටෙත්. මහණෙනි, එහි ලා තථාගතයන් වහන්සේ සතුටු වූවාහු නො වෙති. සතුටු සිතැති බව නො ද දන්වති. නො සතුටු වූවාහු නො ද වෙති. නො සතුටු සිතැති බව නො ද දන්වති. සතුටු සිතැති බව ද නො සතුටු සිතැති බව ද යන එදෙක වර්ජනය කොට උන් වහන්සේ උපෙක්ෂක වැ ස්මෘතිමත් වැ සම්‍යක්ප්‍රඥා ඇති වැ වාස කෙරෙත්. මහණෙනි, ආර්යය වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධයන් වහන්සේ යම් සීවටනක් සෙවුනාහු වෙත් ද ආර්යය වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධයන් වහන්සේ යම් සීවටනක් සෙවුනාහු අනුශාසක වැ ගණානුශාසනා කරන්නට නිසි වැ වාස කෙරෙත් ද, මේ ඒ දෙවන සීවටන යයි කියනු ලැබේ.

තවද මහණෙනි, ශාස්තෘන් වහන්සේ අනුකම්පා ඇති වැ හිතෛෂී වැ අනුකම්පා පිණිස සව්වනට දහම් දෙසති: ‘මේ තොපට හිත පිණිස යැ. මේ තොපට සුව පිණිස යැ’ යි. ඔබගේ බස සව්වෝ අසනු කැමැති වෙති. කන් නතු කෙරෙති. දැනගන්නට සිත එළවති. ශාස්තෘශාසනය ඉක්මවා නො ද වැටෙත්. මහණෙනි, එහිලා තථාගතයන් වහන්සේ සතුටු සිත් ඇත්තාහු වෙති. සතුටු සිත් ඇති බව ද දන්වති. අනවස්‍රැත වැ ස්මෘතිමත් වැ සම්ප්‍රඥාන ඇති වැ වාස ද කෙරෙත්. මහණෙනි, ආර්යය වූ සම්‍යක්සම්බුද්ධයන් වහන්සේ යම් සීවටනක් සේවනය කෙරෙත් ද, ආර්යය වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධයන් වහන්සේ යම් සීවටනක් සේවනය කරන්නාහු අනුශාසක වැ ගණානුශාසනා කරන්නට නිසි වැ වාස කෙරෙත් ද, මේ ඒ තෙවන සීවටන යයි කියනු ලැබේ.

‘ආර්යය වූ සම්‍යක්සම්බුධයන් වහන්සේ යම් සීවටනක් සේවනය කෙරෙත් ද, ආර්යය වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධයන් වහන්සේ යම් සීවටනක් සේවනය කරන්නාහු අනුශාසක වැ ගණානුශාසනා කරන්නට නිසි වැ වාස කෙරෙත් ද, ඒ සීවටන්හු තුන් දෙනෙකි’ යි මෙසේ යම් බසෙක් කියනලද ද, මෙය තෙල සඳහා කියන ලදී.

හේ යෝග්ගාචාරීන් අතුරින් ‘අනුත්තර වූ පුරුෂදම්‍යසාරථි යයි කියනු ලැබෙති’ යි. මෙසෙයින් යම් බසෙක් කියලද ද, තෙල බස කුමක් පිණිස කියන ලද යැ යත්: මහණෙනි, හස්තිදමකයා විසින් නහඹු ඇත මෙහෙයන ලදුයේ පෙරදිග හෝ පැළදිග හෝ උතුරුදිග හෝ දකුණුදිග හෝ එක් මැ දිගකට දුවයි. මහණෙනි, අශ්වදමකයා විසින් නහඹු අසු දමිත වූයේ පෙරදිග හෝ පැළදිග හෝ උතුරුදිග හෝ දකුණුදිග හෝ එක් මැ දිගකට දුවයි. මහණෙනි, ගොදමකයා විසින් නහඹු ගොන් මෙහෙයනලදුයේ පෙරදිග හෝ පැළදිග හෝ උතුරුදිග හෝ දකුණුදිග එක් මැ දිගකට දුවයි. මහණෙනි, අර්හත් සම්‍යක් සම්බුද්ධ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් පුරුෂදම්‍යයා සාරිත වූයේ අෂ්ටදිශාවට දුවයි. රූපී වැ රූපයන් දක්නේ යැ. මේ පළමු දිග යි. අධ්‍යාත්මයෙහි අරූපසංඥා ඇති වැ බැහැර රූපයන් දක්නේ යැ. මේ දෙවන දිග යි. ශුභ මැ යයි අධිමුක්ත වෙයි. මේ තෙවන දිග යි. හැමසේ රූපසංඥා සමතික්‍රමණයෙන් ප්‍රතිඝසංඥාවන්ගේ අස්තඞ්ගමයෙන් නානාත්වසංඥාවන්ගේ නො මෙනෙහි කිරීමෙන් ‘ආකාශය අනන්ත යැ’ යි ආකාසානඤ්චායතන උපයා වාස කෙරෙයි. මේ සතර වන දිග යි. හැම සේ ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්ම ‘විඥානය අනන්ත යැ’ යි විඤ්ඤාණඤ්චායතන උපයා වාස කෙරෙයි. මේ පස් වන දිග යි. හැම සේ විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්ම ‘කිසිදු නැති’ යි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය උපයා වාස කෙරෙයි. මේ සවන දිග යි. හැම සේ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්ම නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය උපයා වාස කෙරෙයි. මේ සත් වන දිග යි. හැම සේ නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්ම සඤ්ඤාවේදයිතනිරෝධය උපයා වාස කෙරෙයි. මේ අට වැනි දිග යි. මහණෙනි, අර්හත් සම්‍යක් සම්බුද්ධ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් පුරුෂදම්‍යයා මෙහෙයන ලදුයේ මේ අටදිගුන් කරා දිවෙයි. ‘ඔහු යෝග්ගාචාරීන් අතුරින් අනුත්තරපුරුෂදම්‍යසරථී යයි කියනු ලැබෙති’ යි මෙසෙයින් යම් බසෙක් කියන ලද ද, මෙය තෙල පිණිස කියන ලදී.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ සුත්‍රය වදාළසේක. සතුටු සිත් ඇති ඒ භික්ෂූන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ භාෂිතය සතුටින් පිළිගත්හ.

සත්වැනිසළායතනවිභඞ්ගසූත්‍රය නිමියේ ය.